Lạm phát là gì? Nguyên nhân và những ảnh hưởng của lạm phát

Tác giả: Ying Ying - Ngày đăng: 26-10-2021

Nếu đã là một người quan tâm đến kinh tế thì ắt hẳn bạn đã nghe nhiều đến lạm phát. Vậy bạn có hiểu được thực chất lạm phát là gì không? Sau đây hãy cùng BachkhoaWiki mổ xẻ xem lạm phát là gì nhé.

Để hiểu rõ thực chất lạm phát là gì, nguyên nhân, hậu quả cũng như những thông tin xoay quanh chủ đề lạm phát, các bạn hãy cùng tìm hiểu trong bài chia sẻ dưới đây của BachkhoaWiki nhé. Bắt đầu thôi.

Lạm phát là gì?

Ngày nay có lẽ bạn đã nghe quá nhiều tin tức liên quan đến lạm phát trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Vậy thực chất lạm phát là gì?


Advertisement

Theo Kinh tế học, lạm phát có thể được hiểu là sự tăng mức giá chung một cách liên tục trong một khoảng thời gian của hàng hóa và dịch vụ được cho là thiết yếu. Đồng nghĩa với sự mất giá trị của một loại tiền tệ nào đó.

Lưu ý: Những mặt hàng hay dịch vụ được đưa ra để tính toán mức độ lạm phát ở mỗi quốc gia sẽ khác nhau. Phụ thuộc xem những loại mặt hàng đó có phải là nhu yếu phẩm trong quốc gia đó hay là không.


Advertisement

lam phat la gi 03

Ví dụ: Nếu như năm 2020 bạn chỉ phải mất tổng khoảng 1 triệu cho thực phẩm gồm 200k cho 1kg gạo, 200k cho 10l nước, 400k cho 2kg thịt, 200k cho 1kg rau.


Advertisement

Thì đến năm 2025, cũng 1kg gạo bạn phải trả 300k, 10l nước là 250k, 2kg thịt có giá 600k và 1kg rau có giá 300k. Vậy tổng chi là 1tr4.

  • Mức chênh lệch sẽ là 400k. Như vậy bạn sẽ phải cần nhiều tiền hơn để mua cùng 1 lượng thực phẩm tương đương. Hay ngược lại, cùng với 1 số tiền tương tự bạn sẽ mua được ít hàng hóa tương đương hơn.
  • Đồng tiền đang trên đà mất giá và sức mua của nó đang giảm.

Lạm phát được chia thành 3 cấp độ:

  • Lạm phát tự nhiên: 0 – 10%
  • Lạm phát phi mã: 10 – 1000%
  • Siêu lạm phát: > 1000%

Nguyên nhân lạm phát là gì?

Vậy nguyên nhân gây ra lạm phát là gì? Dưới đây sẽ là các nguyên nhân gây ra lạm phát mà bạn có thể chưa biết:

Lạm phát do cầu kéo 

Đầu tiên là lạm phát do cầu kéo hay lạm phát theo học thuyết Keynes.

Nếu trong một thị trường, nhu cầu cho 1 mặt hàng nào đó tăng lên dẫn đến sự tăng lên về giá của mặt hàng đó.

Kéo theo sự tăng giá của những mặt hàng hay dịch vụ có liên quan đến mặt hàng đó trên thị trường.

VD: Nhu cầu ăn kim chi tăng cao dẫn đến Giá kim chi đóng gói tăng. Điều này dẫn đến những khía cạnh khác có liên quan tăng

  • Giá nguyên vật liệu làm kim chi tăng: cải thảo, tương ớt Hàn Quốc, gừng, ớt trái,…
  • Giá vận chuyển tăng dẫn đến giá xăng tăng
  • Giá thành bảo quản tăng….

lam phat la gi 04

Lạm phát do chi phí đẩy

Tiếp đến là lạm phát do chi phí đẩy. Giả sử để sản xuất kim chi chuẩn bạn phải có những yếu tố sau: nguyên vật liệu, công nhân, máy móc…

Giả sử chi phí cho 1 trong những yếu tố kia bị tăng lên, đồng nghĩa với việc mức chi phí tổng tăng dẫn đến giá thành sản phẩm phải tăng nhằm đảm bảo lợi nhuận.

dẫn đến Cùng 1 lượng sản phẩm nhưng bạn cần phải tốn nhiều tiền hơn để mua. Cứ có nhiều sản phẩm như thế thì mức giá chung sẽ bị tăng cao và dẫn đến lạm phát.

Lạm phát do cơ cấu

Ai trong chúng ta cũng đều biết thì tiền lương của người lao động đang có xu hướng tăng do hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phát triển.

Tuy nhiên vẫn còn đó là nhiều doanh nghiệp làm ăn không tốt, đồng thời họ vẫn phải tuyển nhân sự để đảm bảo cho việc làm ăn vận hành.

Từ đây đặt ra 1 vấn đề là doanh nghiệp phải tự mình tăng giá sản phẩm để đảm bảo tiền trả lương cho người lao động.

Giá thành tăng dẫn đến Mức giá chung có xu hướng tăng dẫn đến Lạm phát.

Lạm phát là gì?

Lạm phát do cầu thay đổi

Nếu trong thị trường có những sản phẩm chỉ tăng giá mà không thể giảm như xăng dầu hay điện.

Đồng thời có người độc quyền về nó thì đồng nghĩa với việc nhu cầu tăng và giá cả cũng sẽ tăng theo. Dẫn đến mức giá chung cho nhóm sản phẩm cũng tăng theo và dẫn đến lạm phát.

Lạm phát do xuất khẩu

Giả sử một nước sản xuất gạo như Việt Nam đang là nước xuất khẩu gạo thứ 3 thế giới.

Có nghĩa là tổng cầu sẽ đến từ cả trong và ngoài nước dẫn đến tổng cung cho trong nước sẽ giảm dẫn đến giá cả cho mặt hàng gạo sẽ tăng dẫn đến lạm phát do mất cân bằng giữa cung và cầu của nước xuất khẩu.

Lạm phát do nhập khẩu

Tiếp đến là lạm phát do nhập khẩu. Chắc ai cũng biết thì việc giá cả của những hàng hóa nhập khẩu thường sẽ cao hơn khá nhiều so với những sản phẩm trong nước (do thuế…)

Điều này dẫn đến mức giá chung sẽ bị đội lên nhiều lần khiến bạn phải bỏ ra nhiều tiền hơn để chi tiêu.

Lạm phát tiền tệ

Khi ngân hàng trung ương thực hiện mua ngoại tệ vào để giữ cho đồng tiền trong nước khỏi mất giá so với ngoại tệ; hay khi mua công trái theo yêu cầu của nhà nước làm cho lượng tiền trong lưu thông tăng lên dẫn đến cung lượng tiền lưu hành trong nước tăng. Điều này sẽ dẫn đến lạm phát.

Lạm phát là gì?

Ngoài ra, theo Chủ nghĩa tiền tệ (monetarism) thì đưa ra quan điểm phân tích có liên quan đến ảnh hưởng của tiền trong quá trình vận hành của nền kinh tế.

Từ đây đưa ra cách lý giải lạm phát dựa vào nhận định cho rằng sự gia tăng quá mức trong cung ứng tiền tệ.

Các nhà tiền tệ lập luận rằng nếu chính phủ chi tiêu nhiều hơn nguồn thu từ thuế điều này sẽ dẫn đến làm tăng nhu cầu tài trợ thâm hụt của khu vực công cộng, thì sự gia tăng cung ứng tiền tệ do nhu cầu đó gây ra sẽ làm tăng chi tiêu và tỷ lệ lạm phát.

Hậu quả của lạm phát là gì?

Vậy hậu của của lạm phát là gì? Bình thường thì lạm phát sẽ xảy ra trong một thời gian dài và dẫn đến nhiều hậu quả phức tạp và trầm trọng.

Lạm phát và lãi suất

Đầu tiên sẽ là là suất. Cho những bạn chưa biết thì lãi suất thực của ngân hàng được tính theo công thức dưới đây:

Lãi suất thực = Lãi suất danh nghĩa – % lạm phát

Từ đây các bạn cũng đã thấy được rằng nếu muốn giữ mức lãi suất thực trong mức ổn định trong tình trạng lạm phát tăng cao thì ngân hàng phải tăng mức lãi suất danh nghĩa.

Điều này sẽ khiến cho tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và nhà nước phải chịu suy thoái kinh tế nghiêm trọng.

Lạm phát và thu nhập thực tế

Nếu như lạm phát tăng cao mà thực tế thu nhập của bạn không thay đổi nhiều thì đồng nghĩa thu nhập của bạn đang giảm xuống.

Điều này khiến cho bạn lâm vào tình trạng giảm thu nhập về các khoản lãi ngân hàng, lợi tức,… Mức thu nhập của người lao động về cơ bản giảm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế.

Lạm phát là gì?

Lạm phát và bất bình đẳng trong thu nhập

Nếu như lạm phát xảy ra, xét về mối quan hệ người vay và người cho vay thì chắc chắn người vay vốn sẽ càng ngày càng có lợi, còn người cho vay vốn sẽ gặp nhiều bất lợi.

Giá trị đồng tiền giảm dẫn đến Nhu cầu vay vốn cao dẫn đến Mức lãi suất tăng cao.

Lạm phát còn gây ra hiện tượng đầu cơ nhiều mặt hàng dẫn đến mất cân bằng cung cầu dẫn đến khoảng cách giàu nghèo tăng cao và gây rối loạn nền kinh tế.

Lạm phát và nợ quốc gia

Nếu lạm phát xảy ra đồng nghĩa với việc đồng tiền trong nước bị mất giá.

Việc đồng tiền của quốc gia đó bị mất giá sẽ khiến cho quốc gia đó phải tốn nhiều tiền hơn để trả cùng số nợ tương đương.

Các khoản nợ ngày càng trầm trọng và tình trạng quốc gia ngày càng đi xuống.

Lưu ý: Vậy làm sao để giảm mức lạm phát?

Theo lý thuyết kỳ vọng hợp lý là sự can thiệp của chính phủ là không hiệu quả.

Nếu người dân hình thành những kỳ vọng hợp lý về tương lai, thì chính sách tốt nhất là không có chính sách.

Nói cách khác, chính phủ nên cân bằng ngân sách vì cung tiền phải luôn tăng trưởng cùng tốc độ với GDP danh nghĩa.

Sự ổn định chính sách sẽ làm giảm lạm phát vì người dân sẽ bắt đầu kỳ vọng tỷ lệ lạm phát giữ ở mức thấp.

Ảnh hưởng tích cực của lạm phát là gì?

Ngoài việc đem đến ảnh hưởng tiêu cực cho nền kinh tế thì lạm phát còn có những ảnh hưởng tích cực của riêng nó. Vậy tác động tích cực của lạm phát là gì?

Nếu tỷ lệ lạm phát vừa đủ (2 -5 %) ở nước phát triển và < 10% ở các nước đang phát triển thì nó sẽ kích thích người dân vay vốn dẫn đến kích thích tiêu dùng, đầu tư từ đó giảm tỷ lệ thất nghiệp.

Chính phủ có thể kích thích đầu tư trong và ngoài nước khi đồng tiền đủ mạnh.

Khoảng cách giàu nghèo cũng có thể được giữ ở mức thấp, đảm bảo công bằng thu nhập cho người lao động…

Lạm phát là gì?

Mối liên quan giữa CPI và lạm phát là gì?

Để có thể biết được mỗi liên kết giữa CPI và lạm phát là gì thì hãy cùng tìm hiểu CPI là gì nhé.

CPI hay Consumer Price Index (chỉ số giá tiêu dùng). Chỉ số này dùng để đo lường mức giá trung bình của giỏ hàng hóa và dịch vụ mà một người tiêu dùng điển hình mua hoặc sử dụng.

Từ đây bạn có thể đo lường sự thay đổi chi phí sinh hoạt theo thời gian.

Nếu mà CPI của 1 người đó tăng dẫn đến mức chi phí cho cùng 1 số lượng mặt hàng hay dịch vụ trong 1 khoảng thời gian nhất định tăng.

=> Sự biến động của CPI là một chỉ số cho thấy mức độ lạm phát đang tăng hay giảm.

Đo lường lạm phát như thế nào?

Như đã đề cập ở trên thì CPI là một chỉ số mà nhờ đó bạn có thể đánh giá được mức độ lạm phát. Công thức như sau:

Tỷ lệ lạm phát phần trăm = (Giá trị chỉ số CPI cuối cùng / Giá trị CPI ban đầu) * 100

VD: Nếu bạn muốn biết sức mua của 100k ở 12/1998 so với 12/2020 như thế nào thì:

Ta có CPI vào 12/1998 là 50.69 còn CPI vào 12/2021 là 245.987. Thay vào công thức ta có:

% lạm phát = (245.987 / 50.69) * 100 = 485,28 %

Vậy nếu ở 12.1998 bạn cần 100k để ăn 1 bữa cơm đầy đủ thì tới 12/2020 bạn sẽ phải cần 100.000 * 485,28% = 485.280 VND để có được bữa ăn tương tự.

Lạm phát là gì?

Thực trạng lạm phát ở Việt Nam những năm gần đây

Theo thống kê thì tỷ lệ lạm phát của Việt Nam những năm gần đây, cụ thể là giai đoạn từ năm 2016 – 2020, luôn giữ ở mức ổn định < 5%/năm.

Điều này thể hiện 1 điều rằng Việt Nam đã và đang rất chú trọng nhằm đảm bảo an toàn lạm phát, phòng tránh rủi ro suy sụp nền kinh tế.

Các bạn có thể tham khảo hình ảnh dưới đây để biết rõ hơn:

lam phat la gi

Thống kê lạm phát ở Việt Nam qua các năm

Dưới đây là thống kê sơ bộ về tỷ lệ lạm phát ở Việt Nam qua các năm, các bạn có thể tham khảo. (Giai đoạn từ 2010 – 2020).

lam phat la gi 01 1

 

Năm 2011 có tỷ lệ lạm phát là 18.58%, cao nhất trong giai đoạn 2010 – 2020.

Nếu so với năm có tỷ lệ lạm phát thấp nhất trong cùng giai đoạn thì nó gấp tới 2 lần so với năm 2012 khi tỷ lệ lạm phát trong năm này rất may đã giảm xuống ở mức chỉ còn 9.21%.

Và nếu so sánh trong toàn bộ giai đoạn từ năm 2010 đến 2020, mức độ chênh lệch giữa mức cao nhất và thấp nhất là khoảng 14.6 lần.

Trong giai đoạn 2011 – 2015, nhờ việc áp dụng đồng bộ các chính sách tài khóa và tiền tệ thắt chặt, đồng thời thúc đẩy việc sản xuất, gia tăng hàng xuất khẩu và kiểm soát nhập siêu,…

Lạm phát có xu hướng giảm và đạt mức thấp kỷ lục 0.63% vào năm 2015.

Trong giai đoạn từ năm 2016 – 2020 tỷ lệ lạm phát của Việt Nam luôn được giữ ổn định ở mức 4%.

Tỷ lệ lạm phát Việt Nam năm 2021

Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 2/2021 tăng 1.52% so với tháng trước đó, đây là mức tăng cao nhất trong 8 năm gần đây và tăng 1.58% so với tháng 12/2020.

Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, CPI tháng 2/2021 chỉ tăng 0.7%, thấp nhất kể từ năm 2016 đến nay. Bình quân 2 tháng đầu năm 2021, CPI giảm 0.14% so với cùng kỳ năm trước.

Một tin khá khả quan, mặc dù đang trong giai đoạn dịch Covid-19 diễn biến phức tạp và ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Nhưng đến thời điểm này, các chuyên gia và các tổ chức quốc tế đều nhìn nhận doanh nghiệp Việt Nam đã thích ứng với trạng thái bình thường mới, và dự báo lạm phát trong năm 2021 sẽ ở mức 3% đến dưới 4%.

lam phat la gi 02

Làm gì khi lạm phát tăng cao

Trong mục này BachkhoaWiki xin phép được chia sẻ những nhận định mang tính khách quan. Dưới đây là những điều bạn có thể làm nếu đất nước và thị trường đang trong thời kỳ lạm phát tăng cao.

Đặc biệt là trong thời kỳ dịch bệnh Covid-19 đang ảnh hưởng nặng nề không chỉ đến kinh tế Việt Nam mà còn là toàn thế giới.

Việc bạn biết càng sớm những điều dưới đây sẽ giúp ích không nhỏ cho việc giảm bớt ảnh hưởng của lạm phát lên dòng tiền của bạn.

Và cách mà bạn có thể giảm ảnh hưởng của lạm phát đó chính là đầu tư tài chính.

Đầu tư vào cổ phiếu

Bất chấp sự hoài nghi của phần đông dân số với cổ phiếu, sở hữu cổ phiếu là một cách tốt để bảo vệ tài sản của bạn trước lạm phát. Bạn có thể lập luận rằng:

Công ty cũng giống như cá nhân, nếu đầu tư không hợp lý, thì sẽ dẫn đến thua lỗ, và vì thế không thể tránh được hậu quả của lạm phát.

Tuy nhiên, bản chất của vấn đề nằm ở chỗ công ty sẽ điều chỉnh giá bán theo mặt bằng giá chung, dẫn đến tăng lợi nhuận, và do đó, tăng giá trị cổ phiếu.

Đầu tư vào nhà đất, bất động sản

Một phương án nữa bạn có thể tham khảo đó là đầu tư vào nhà đất, bất động sản. Ở nhiều góc độ, đầu tư vào bất động sản được xem là một thương vụ tốt về lâu dài.

Một vấn đề lớn trong bất động sản là người ta thường không nhận ra giá trị tài sản của mình khi bán nhà cũ, mua nhà mới. Khi nhu cầu cuộc sống thay đổi, đa phần chúng ta thường ra quyết định khá nhanh và không cân nhắc giá trị bất động sản đang sở hữu có tiềm năng phát triển hay không.

Một nhà đầu tư thông thái nên tư duy theo hướng cần phải cân nhắc và kiên nhẫn. Họ sẽ tìm những trái ngon chưa chín trong bất động sản và thu hoạch khi trái chín mọng.

Nói cách khác họ hiểu quá trình này sẽ không diễn ra trong vài tuần mà phải là một năm hoặc vài năm thậm chí là 10 năm.

Lạm phát là gì?

Tương tự như vậy, nếu bạn đang có ý định vay tiền để mua nhà với lãi xuất cố định. Bạn sẽ trả một món nợ trong tương lai ít hơn so với những người đi sau.

Theo xu hướng thị trường, giá nhà đất trung bình luôn tăng mặc dù sẽ có những thời điểm rớt giá thê thảm. Nhưng nhìn chung, đây là một kênh đầu tư khá an toàn và miễn nhiễm với lạm phát tăng.

Các định nghĩa liên quan

Giảm phát là gì?

Hiểu một cách đơn giản, giảm làm phát là lạm phát với tỷ lệ âm. Đây là tình trạng mức giá chung của cả nền kinh tế giảm xuống liên tục một cách đáng kể.

Ví dụ thay vì mua được 1kg táo với giá 50,000đ, bạn có thể mua được 2kg táo với cùng một số tiền.

Giảm phát không phải là giảm lạm phát mà là hiện tượng ngược lại với lạm phát. Cũng có thể hiểu giảm phát là lạm phát với tỷ lệ giá trị âm.

Tình trạng giảm phát thường xuất hiện khi kinh tế suy thoái hay trì trệ. Nói chung giảm phát là một vấn đề lớn trong nền kinh tế hiện đại do nó làm tăng giá trị thật của nợ, có thể làm trầm trọng thêm suy thoái.

Lạm phát là gì?

Rủi ro hệ thống là gì?

Rủi ro hệ thống hay còn gọi là Systematic Risk là bộ phận cấu thành tổng mức rủi ro trong nội bộ mô hình định giá tài sản.

Nó gắn với việc nắm giữ một chứng khoán hoặc cơ cấu chứng khoán có mối liên hệ xác định được, nếu xét trên phương diện sự biến thiên của tất cả các lợi tức chứng khoán trên thị trường chứng khoán.

Những rủi ro trong đầu tư chứng khoán của rủi ro hệ thống như: rủi ro biến động lãi suất, rủi ro biến động giá hàng hóa, rủi ro tiền tệ, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất hay rủi ro lạm phát.

Rủi ro thị trường là gì?

Khả năng ngân hàng thua lỗ hay không là do sự thay đổi động lực thị trường được gọi là rủi ro thị trường.

Đó là rủi ro mà các chuyển động trên thị trường chứng khoán, lãi suất, tỷ giá hối đoái hoặc giá hàng hóa sẽ có tác động tiêu cực đến giá trị của các vị trí trong hoặc ngoài bảng cân đối kế toán.

Hoặc sự thay đổi của lãi suất thị trường đối với giá chứng khoán, tỷ giá hối đoái, và giá cả hàng hóa sẽ có tác động tiêu cực đến thu nhập và vốn của ngân hàng.

Lạm phát là gì?

Nhập khẩu lạm phát là gì?

Nhập khẩu lạm phát được hiểu theo hai nghĩa.

Nghĩa thứ nhất là giá nhập khẩu đã tăng rất cao, làm tăng chi phí đầu vào của sản xuất, làm tăng giá hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. Giá nhập khẩu đã tăng liên tục trong mấy năm nay.

Nghĩa thứ hai là tỷ giá.

Ví dụ: Đồng Việt Nam đã nhiều năm nay được “neo giá” vào đồng USD, mặc dù đồng USD đã giảm giá mạnh so với các đồng tiền trên thế giới.

Tính từ năm 2000 đến nay, về danh nghĩa đồng Việt Nam đã bị mất giá tới 20% so với USD; nếu so với “rổ tiền tệ” của 19 đồng tiền khác (bao gồm cả USD) trong kim ngạch xuất khẩu lớn của Việt Nam, thì đồng Việt Nam đã giảm giá về danh nghĩa tới 22% và giảm khoảng 12% về tỷ giá thực.

Và trên đây là những chia sẻ của BachkhoaWiki về lạm phát là gì. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào các bạn có thể để lại bình luận bên dưới để được giải đáp. Ngoài ra bạn có thể tham khảo một số bài viết khác dưới đây:

Mong rằng những chia sẻ của BachkhoaWiki về lạm phát là gì sẽ có ích cho bạn. Đừng quên Like, Share và ghé thăm BachkhoaWiki thường xuyên để có thêm nhiều kiến thức thú vị hơn mỗi ngày.

Chuyên mục: Thuật ngữ kinh doanh